این نوشتار توسط نگار نامور یکتا برای تارنمای forood.net نوشته شده است.
در چند روز اخیر بارها ایمیل هایی به دستم رسید که در آن ها نوشته شده بود " مریخ به اندازه ماه در آسمان دیده می شوه" یا " مریخ بزرگتر از ماه می شود" یا ....
در تمامی این ایمیل ها تاکید شده بود که این اتفاق تا 1200 سال آینده تکرار نمی شه و مریخ به فاصله 34.6 مایلی زمین می رسه! فکر کنم تمام کسانی که این ایمیل رو ارسال کردند، فکر نکردن که هر مایل 1609 متر هست و در این صورت فاصله مریخ تا زمین فقط 55671 متر یا ساده تر بگم، حدود 55 کیلومتر می شه. این در صورتی است که فاصله ماه، نزدیکترین همسایه زمین بیشتر از 384000 کیلومتر است و فاصله عمودی ایستگاه فضایی بین المللی تا زمین حدود 300 کیلومتر!
جالب این که هر سال در چنین زمان هایی ایمیل هایی مشابه به آنچه گفته شد به دستم می رسه.
اما برای دوستانی که علاقه بیشتری برای درک واقعیت اتفاق دارند، مطالب زیر نوشته شده.
همان طور که می دانیم، مدار حرکت سیارات به دور خورشید بیضی شکل هست و خورشید روی یکی از کانون های بیضی قرار گرفته ( و نه در مرکز). به همین دلیل گاهی سیاره کمی به خورشید نزدیکتر و گاهی کمی دورتر است.
برای این که دو سیاره در دورترین فاصله نسبت به هم واقع شوند، باید سیاره ها در دو سوی متفاوت خورشید باشند و اگر قرار باشد فاصله سیاره ها به کمترین مقدار برسد، هر دو باید در یک سوی خورشید قرار گیرند.
به تصویر های زیر دقت کنید:
در دو شکل بالا، موقعیت سیاره ها در نزدیکترین زمان و دورترین زمان نسبت به هم رسم شده است.
در دورترین زمان فاصله زمین تا خورشید به 152,098,232 کیلومتر و در نزدیکترین زمان این فاصله به 147,098,290 کیلومتر می رسد. اما فاصله مریخ تا خورشید در دورترین وضعیت به 249,206,300 کیلومتر و در نزدیک ترین حالت به 206,669,000 کیلومتر می رسد. با توجه به این اعداد، می توان بیشترین فاصله زمین تا مریخ را حدود 396,304,590 کیلومتر و کمترین فاصله را حدود 59,570,710 کیلومتر تخمین زد. (59 میلیون کیلومتر کجا و 55 کیلومتر کجا!)
حالا باید ببینیم مریخ در نزدیکترین حالت و دور ترین فاصله چه فضایی از آسمان را اشغال می کنند.
برای محاسبه این مقدار لازم است که از رابطه زیر کمک بگیریم:
θ(")=206265 D / d 
که در این فرمول θ قطر زاویه ای D قطر جسم و d فاصله جسم زمین است. شعاع مریخ حدود 3396 کیلومتر است. حالا با جایگزاری در فرمول برای دو حالت بالا داریم:
θ(")=206265 . 6792 / 396304590 
پس قطر زاویه ای مریخ از دید زمین در دورترین حالت برابر است با:
θ(")=3.52 
و در نزدیکترین فاصله داریم:
θ(")=206265 . 6792 / 59570710 
θ(")=23.5 
اندازه متوسط ماه در آسمان شب را هم می توانیم از رابطه بالا محاسبه کنیم. فاصله ماه از زمین حدود 384000 کیلومتر است و قطر ماه 3476 کیلومتر. بنابراین داریم:
θ(")=206265 . 3476 / 384000 
θ(")=1867 
در این روابط θ بر حسب ثانیه قوسی هست. ستاره شناسان برای مشخص کردن فاصله بین اجرام از درجه، دقیقه و ثانیه قوسی استفاده می کنند. در این حالت هر درجه 60 دقیقه قوسی و هر دقیقه 60 ثانیه قوسی است. یعنی هر درجه 3600 ثانیه قوسی است.
پس اگر اعداد به دست آمده از محاسبات بالا را بر حسب درجه به دست آوریم، قطر ظاهری مریخ در دورترین فاصله 0.00097 درجه، در نزدیکترین فاصله 0.0065 و قطر ظاهری متوسط ماه در آسمان 0.518 درجه خواهد بود. به عبارت دیگر در بهترین شرایط اندازه ظاهری مریخ در آسمان حدود یک صدم اندازه ماه در آسمان است.
اگر علاقه مند به محاسبه قطر ظاهری دیگر سیاره ها در آسمان هستید، به جای استفاده از فرمول می توانید از سایت http://www.1728.com/angsize.htm کمک بگیرید. در اینجا تنها کافیست قطر سیاره و فاصله آن تا زمین را بدانید.
نگار نامور یکتا- کانون اخترشناسان ایران وابسته به فرود- چهاردهم تیرماه 1389- تهران